Przejdź do treści

Przeanalizuj tekst źródłowy, mapę historyczną, kronikę i karykaturę

Naucz się wyciągać ukryte informacje z dokumentów prawnych, pamiętników, tablic genealogicznych, danych statystycznych, plakatów propagandowych i map.

W następnym kroku dodasz zdjęcie lub plik PDF w oknie rozmowy

Cztery kroki wnikliwej analizy źródła na historii

  1. 01

    Sprawdź metryczkę pod tekstem lub ilustracją zanim zaczniesz czytać

    Autor, rok wydania i miejsce powstania tekstu na dole fragmentu często od razu zawężają wydarzenie do konkretnego władcy, powstania lub traktatu pokojowego.

  2. 02

    Na mapie szukaj charakterystycznych „kotwic” terytorialnych

    Sprawdź przynależność Gdańska, Śląska, Pomorza Zachodniego, Ziemi Chełmińskiej czy Galicji Zachodniej – jedna zmiana granicy natychmiast datuje mapę z dokładnością do kilku lat.

  3. 03

    Rozdziel pytanie „na podstawie źródła” od „na podstawie wiedzy własnej”

    Gdy polecenie wymaga argumentu ze źródła i z wiedzy pozaźródłowej, nie powtarzaj tej samej informacji z tekstu innymi słowami w drugiej rubryce.

  4. 04

    Oceń cel propagandowy i punkt widzenia autora przekazu

    Kronikarz książęcy, manifest powstańczy i plakat wyborczy celowo wyolbrzymiają jedne fakty i przemilczają inne – nazwanie tej perspektywy daje punkty za krytykę źródła.

Przykład działania

Opis mapy z zadania

Na mapie ziem polskich widać autonomiczne terytorium połączone z Imperium Rosyjskim, ale Kraków stanowi osobne malutkie państwo-miasto, a Wielkopolska leży w granicach Prus. O jaki okres chodzi?

Identyfikacja po kotwicach terytorialnych

1. Osobny skrawek wokół Krakowa to Rzeczpospolita Krakowska (Wolne Miasto Kraków), utworzona na kongresie wiedeńskim w 1815 r. i wcielona do Austrii w listopadzie 1846 r. po powstaniu krakowskim. 2. Terytorium połączone z Rosją to Królestwo Polskie (kongresowe), a w granicach Prus znajduje się Wielkie Księstwo Poznańskie. Wniosek: Mapa przedstawia podział ziem polskich w latach 1815–1846 (porządek wiedeński przed likwidacją Rzeczypospolitej Krakowskiej).

Obecność Wolnego Miasta Krakowa na mapie XIX wieku to najszybszy wyznacznik przedziału 1815–1846; w XX wieku podobną kotwicą (1920–1939) jest Wolne Miasto Gdańsk.

Najczęściej zadawane pytania

Jak nie pomylić na mapie granic Polski za Bolesława Chrobrego i Kazimierza Wielkiego?

Za Chrobrego (1018) w granicach państwa są Śląsk, Pomorze oraz Łużyce i Milsko na zachodzie; za Kazimierza Wielkiego (1370) Polska NIE ma Śląska ani Pomorza Gdańskiego, za to sięga daleko na południowy wschód (Ruś Halicka).

Po jakich symbolach rozpoznawać mocarstwa na dziewiętnastowiecznych i dwudziestowiecznych karykaturach?

Wielką Brytanię symbolizuje John Bull lub lew, Francję Marianna w czapce frygijskiej lub kogut galijski, Rosję niedźwiedź, Prusy/Niemcy pikielhauba, a USA Wuj Sam w cylindrze w gwiazdy.

Co zrobić, gdy staropolski lub średniowieczny język dokumentu jest trudny do zrozumienia?

Wklej fragment przywileju szlacheckiego (np. koszyckiego, nieszawskiego lub konstytucji Nihil novi) w czacie – przełożymy archaiczne terminy (podymne, pospolite ruszenie, sejmiki ziemskie) na współczesny język.

Dowiedz się więcej

Powiązane poradniki i wyjaśnienia do tego zadania