Przejdź do treści

Rozwiąż krzyżówki genetyczne, grupy krwi i dziedziczenie sprzężone z płcią

Opanuj prawa Mendla, dominację niezupełną, kodominację w grupach krwi AB0 i czynniku Rh, daltonizm i hemofilię, geny sprzężone oraz rodowody.

W następnym kroku dodasz zdjęcie lub plik PDF w oknie rozmowy

Jak bezbłędnie zapisywać zadania genetyczne pod klucz CKE

  1. 01

    Stosuj dokładnie takie oznaczenia alleli, jakich wymaga polecenie

    Jeśli arkusz narzuca symbole (np. H i h albo I^A, I^B, i), zmiana liter na własne A i a powoduje utratę punktów za zapis genotypów rodziców i potomstwa.

  2. 02

    Przy cechach sprzężonych z płcią zapisuj allele w indeksie górnym chromosomu X

    Chromosom Y nie zawiera locus genu daltonizmu ani hemofilii, dlatego genotyp mężczyzny zapisujemy jako X^D Y lub X^d Y (nigdy X^D Y^d).

  3. 03

    Czytaj uważnie, z jakiej puli potomstwa masz policzyć prawdopodobieństwo

    Pytanie „jakie jest prawdopodobieństwo, że dziecko będzie chorym chłopcem” odnosi się do wszystkich 4 pól szachownicy, a „że syn tej pary będzie chory” – tylko do 2 pól z XY.

  4. 04

    W transkrypcji i replikacji zawsze zaznaczaj kierunek nici 5' -> 3'

    Podczas przepisywania nici matrycowej DNA (3' -> 5') na mRNA (5' -> 3') zamień adeninę na uracyl (A -> U) i koniecznie podpisz końce obu łańcuchów.

Przykład działania

Zadanie z rodowodem

W rodowodzie zdrowi rodzice (pokolenie I) mają chorą córkę i zdrowego syna. Jaki jest sposób dziedziczenia tej choroby i dlaczego można wykluczyć sprzężenie z chromosomem X?

Uzasadnienie krok po kroku

1. Cecha jest RECESYWNA: skoro oboje rodzice są fenotypowo zdrowi, a urodziło im się chore dziecko, rodzice muszą być nosicielami ukrytego allelu warunkującego chorobę. 2. Cecha jest AUTOSOMALNA (nie sprzężona z płcią): gdyby gen leżał na chromosomie X, chora córka (X^a X^a) musiałaby odziedziczyć po jednym recesywnym allelu X^a od matki ORAZ od ojca. Wtedy ojciec miałby genotyp X^a Y i sam byłby chory – a z rodowodu wiemy, że ojciec jest zdrowy. Wniosek: Dziedziczenie autosomalne recesywne (rodzice: Aa × Aa, chora córka: aa).

Para „zdrowi rodzice -> chora córka” to najszybszy dowód w zadaniach maturalnych na dziedziczenie autosomalne recesywne.

Najczęściej zadawane pytania

Jak obliczyć procent gamet rekombinacyjnych z odległości genów w centymorganach (cM)?

Odległość 12 j.m. (cM) oznacza, że łącznie powstaje 12% wszystkich gamet po crossing-over (po 6% każdego z dwóch typów rekombinantów), a pozostałe 88% to gamety rodzicielskie (po 44%).

Czym różni się dominacja niezupełna od kodominacji w genetyce?

W dominacji niezupełnej heterozygoty wykazują cechę pośrednią (np. różowe kwiaty dziwaczka z czerwonych i białych), natomiast w kodominacji oba allele ujawniają się równocześnie w pełni (grupa krwi AB).

Kiedy występuje ryzyko konfliktu serologicznego w układzie Rh?

Gdy matka jest Rh- (genotyp rr), a płód odziedziczy po ojcu allel dominujący i jest Rh+ (Rr) – przy drugiej takiej ciąży przeciwciała anty-D matki mogą niszczyć erytrocyty płodu.

Dowiedz się więcej

Powiązane poradniki i wyjaśnienia do tego zadania