Przejdź do treści

Oblicz czas słoneczny, wysokość górowania Słońca i skalę mapy

Rozwiązuj zadania rachunkowe z geografii krok po kroku: przeliczanie skali powierzchniowej, długość geograficzna i linia zmiany daty, górowanie w dniach przesileń oraz gradient temperatury.

Cztery zasady, które chronią przed błędem w obliczeniach geograficznych

  1. 01

    Zamieniaj stopnie na minuty czasu według przelicznika 1° = 4 minuty, 1' = 4 sekundy

    Na tej samej półkuli odejmij długości geograficzne, a na różnych półkulach (W i E) dodaj je; przesuwając się na wschód czas dodajesz, a na zachód – odejmujesz.

  2. 02

    Licz górowanie Słońca od kąta 90° minus odległość kątowa od równoleżnika zenitalnego

    Zamiast wkuwać osobne wzory z plusami i minusami, policz ile stopni dzieli badany punkt od równika (21 III / 23 IX) albo od zwrotnika Raka/Koźiorożca (22 VI / 22 XII) i odejmij od 90°.

  3. 03

    Przy obliczaniu powierzchni podnieś przelicznik skali mianowanej do kwadratu

    Jeśli w skali 1:50 000 odcinek 1 cm odpowiada 0,5 km w terenie, to kwadrat 1 cm^2 na mapie odpowiada 0,5 km · 0,5 km = 0,25 km^2 (czyli 25 ha) powierzchni.

  4. 04

    W zadaniach o górach użyj gradientu wilgotnoadiabatycznego lub suchoadiabatycznego

    Po stronie dowietrznej powyżej poziomu kondensacji powietrze ochładza się wolniej (ok. 0,6°C na 100 m), a opadając po stronie zawietrznej (wiatr fenowy/halny) ogrzewa szybciej (1°C na 100 m).

Przykład działania

Zadanie geograficzne

W punkcie A (18°30'E) jest godzina 11:00 czasu słonecznego. Która godzina czasu słonecznego jest w tej samej chwili w punkcie B (12°15'W)?

Rozwiązanie krok po kroku

1. Punkty leżą na różnych półkulach (E i W), więc sumujemy długości geograficzne: Δλ = 18°30' + 12°15' = 30°45'. 2. Przeliczamy różnicę kątową na różnicę czasu (1° = 4 min, 1' = 4 s): 30° · 4 min = 120 min = 2 h 45' · 4 s = 180 s = 3 min Razem Δt = 2 h 03 min. 3. Punkt B leży na zachód od punktu A, więc w punkcie B jest wcześniej: 11:00 - 2 h 03 min = 08:57.

Najpierw narysuj oś z południkiem 0° pośrodku i zaznacz punkty W po lewej, a E po prawej – od razu zobaczysz, czy sumować kąty i czy odejmować czas.

Najczęściej zadawane pytania

Jak odróżnić na wykresie lub w zadaniu stronę świata, po której góruje Słońce?

Jeśli badane miejsce leży na północ od równoleżnika, nad którym Słońce jest w danym dniu w zenicie (np. cała Polska przez cały rok), Słońce w południe widać po stronie południowej (S).

Co dzieje się z datą przy przekraczaniu linii zmiany daty (ok. południka 180°)?

Podróżując z półkuli wschodniej (Azji) na zachodnią (Ameryki) przez Pacyfik, cofamy datę w kalendarzu o jeden dzień (zyskujemy dobę); lecąc z Ameryki do Azji, przeskakujemy o dzień do przodu.

Jak obliczyć wysokość względną i spadek rzeki w promilach (‰)?

Wysokość względna to różnica wysokości n.p.m. źródła i ujścia (w metrach); spadek rzeki otrzymasz, dzieląc tę różnicę w metrach przez długość rzeki wyrażoną w kilometrach (wynik od razu wychodzi w ‰!).

Dowiedz się więcej

Powiązane poradniki i wyjaśnienia do tego zadania