Przejdź do treści

Przeanalizuj wiersz: podmiot liryczny, środki stylistyczne i sens

Naucz się odróżniać lirykę bezpośrednią od pośredniej, nazywać funkcje metafor, przerzutni i oksymoronów oraz odczytywać przesłanie utworu poetyckiego.

W następnym kroku dodasz zdjęcie lub plik PDF w oknie rozmowy

Jak czytać poezję w teście historycznoliterackim i na lekcji

  1. 01

    Ustal, kto mówi, do kogo i w jakiej sytuacji

    Sprawdź formy gramatyczne czasowników i zaimków: pierwsza osoba („ja”, „mój”) wskazuje na lirykę bezpośrednią, a opis obrazu bez ujawniania „ja” na pośrednią.

  2. 02

    Nie wymieniaj środków poetyckich bez pytania „po co?”

    Na maturze i sprawdzianach punkt daje dopiero nazwanie funkcji środka, np. „nagromadzenie czasowników dynamizuje opis ucieczki”, a nie samo słowo „wyliczenie”.

  3. 03

    Zwróć uwagę na tytuł, budowę stroficzną i puentę

    Ostatnia zwrotka często odwraca ironicznie sens wcześniejszych obrazów, a brak rymów i interpunkcji w poezji współczesnej współtworzy rytm wypowiedzi.

  4. 04

    Połącz wiersz ze światopoglądem epoki lub nurtu poetyckiego

    Znajomość barokowego konceptyzmu, romantycznego buntu, katastrofizmu czy poezji turpistycznej pozwala błyskawicznie odczytać ukryty kod kulturowy.

Przykład działania

Fragment do analizy

Jak określić środek stylistyczny i jego funkcję w sformułowaniu z sonetu Mikołaja Sępa Szarzyńskiego: „bojowanie byt nasz podniebny” oraz „pokój – szczęśliwość, ale bojowanie...”?

Analiza z funkcją interpretacyjną

1. Środki poetyckie: antyteza (zestawienie przeciwieństw „pokój” – „bojowanie”), metafora ludzkiego życia jako nieustannej walki duchowej oraz inwersja składniowa („byt nasz podniebny”). 2. Funkcja: ukazują wewnętrzne rozdarcie człowieka przełomu renesansu i baroku, zawieszonego między pokusami ciała a dążeniem do Boga. 3. Wniosek interpretacyjny: odrzucenie renesansowego spokoju ducha (stoickiej harmonii Kochanowskiego) na rzecz dramatycznego niepokoju egzystencjalnego.

Wzór pełnej odpowiedzi w arkuszu CKE to zawsze trzy elementy: nazwa środka + krótki cytat + jego funkcja w budowaniu sensu utworu.

Najczęściej zadawane pytania

Czym różni się metafora od porównania i epitetu?

Epitet to określenie rzeczownika (np. „srebrny księżyc”), porównanie łączy dwa pojęcia spójnikiem jak/niczym, a metafora tworzy nowe, niedosłowne znaczenie połączenia wyrazów („powódź kwiatów”).

Co to jest przerzutnia i jaką pełni funkcję w wierszu?

Przerzutnia to przeniesienie części zdania do kolejnego wersu wbrew granicy składniowej – wyeksponowuje przeniesione słowo, przyspiesza tok wypowiedzi albo oddaje wzburzenie emocjonalne.

Kiedy w wierszu mamy do czynienia z apostrofą, a kiedy ze zwykłym zwrotem do adresata?

Apostrofa to bezpośredni, uroczysty i podniosły zwrot do osoby, bóstwa, idei lub uosobionego pojęcia (np. „Litwo! Ojczyzno moja!”), charakterystyczny dla liryki inwokacyjnej.

Dowiedz się więcej

Powiązane poradniki i wyjaśnienia do tego zadania