Przejdź do treści

Rozróżnij ruchy płyt litosfery, rzeźbę polodowcową i procesy rzeźbotwórcze

Zrozum subdukcję i spreading, plutonizm i wulkanizm, procesy krasowe, eoliczne i rzeczne oraz rzeźbę młodoglacjalną i staroglacjalną Polski.

Jak logicznie łączyć procesy geologiczne i klimatyczne

  1. 01

    Powiąż lepkość lawy z kształtem wulkanu i typem granicy płyt

    Kwaśna, gęsta lawa krzemionkowa nad strefami subdukcji daje gwałtowne erupcje i strome stratowulkany, natomiast rzadka lawa zasadowa (np. Hawaje, Islandia) tworzy łagodne wulkany tarczowe.

  2. 02

    Rozdziel działalność niszczącą (erozję) od budującej (akumulacji)

    W każdym czynniku zewnętrznym (rzeka, wiatr, lodowiec, morze) oddziel formy wyżłobione (cyrk lodowcowy, grzyb skalny, klif) od usypanych (morena czołowa, barchan, mierzeja).

  3. 03

    Zapamiętaj zasięg zlodowacenia północnopolskiego dla krajobrazu Polski

    Północ Polski (pojezierza) ma młodą rzeźbę z tysiącami jezior rynnowych i morenowych, a pas nizin środkowych rzeźbę staroglacjalną zdenudowaną przez peryglacjalne wietrzenie.

  4. 04

    Łącz wyże zwrotnikowe i pasaty z rozmieszczeniem pustyń na świecie

    Opadające w strefie zwrotników suche powietrze blokuje powstawanie chmur (Sahara, Atakama), a zimne prądy morskie u zachodnich wybrzeży kontynentów dodatkowo osuszają klimat.

Najczęściej zadawane pytania

Czym różni się barchan od wydmy parabolicznej pod względem ułożenia ramion?

Barchan na suchej pustyni ma ramiona wyciągnięte zgodnie z kierunkiem wiatru, natomiast wydma paraboliczna na obszarach porośniętych skąpą roślinnością ma ramiona zakotwiczone z tyłu (pod wiatr).

Jak odróżnić wybrzeże fiordowe od dalmatyńskiego i szkierowego na mapie świata?

Fiordowe powstało przez zalanie głębokich U-kształtnych dolin lodowcowych (Norwegia), szkierowe z zalania wygładzonych pagórków mutonowych (Finlandia/Szwecja), a dalmatyńskie z zalania grzbietów równoległych do brzegu (Chorwacja).

Dlaczego w górnym biegu rzeki dominuje erozja wgłębna, a w dolnym boczna i akumulacja?

W górach duży spadek terenu nadaje wodzie dużą prędkość wycinającą V-kształtną dolinę; na nizinach spadek maleje, rzeka meandruje (podcina brzegi wklęsłe) i odkłada mady oraz deltę u ujścia.

Dowiedz się więcej

Powiązane poradniki i wyjaśnienia do tego zadania